1- از نظر نحوه خودگیری،
ملاتها به دو دسته هوایی و آبی دستهبندی میشوند.
2- خاصیت چسبندگی در ملات باید حداکثر یکی
دو ساعت پس از مصرف در ملات ظاهر شده و پس از ده الی دوازده ساعت به حداکثر خود
برسد.
3- ملات باید نفوذپذیر باشد تا بتواند
در قطعات مجاور خود نفوذ کرده و موجب چسبیدن آنها بخود بشود.
4- ملات باید بتواند در مقابل نیروهای
فشاری و کششی ساختمان به اندازه کافی مقاوم باشد.
5- حداقل مقاومت فشاری و کششی ملات باید
مساوی ضعیفترین عضو ساختمان باشد زیرا حداکثر مقاومت یک سازه مساوی با توان باربری
ضعیفترین عضو آن سازه میباشد.
6- ملات از دو قسمت اصلی تشکیل میشود؛
چسب (سیمان، گچ)که دارای حجم کمی بوده و جسم پر کننده (ماسه، خاک)که تقریباً در
حدود 80 درصد حجم ملات را تشکیل میدهد.
7- ملاتها را میتوان به دو گروه ملاتهای
زودگیر که ماده چسبنده آن گچ میباشد و ملاتهای دیرگیر تقسیم کرد.
8- ملاتهای زودگیر بسیار زودگیر بوده
بطوریکه پس از 3 الی 4 دقیقه بعد از آنکه با آب مخلوط شدند شروع به سخت شدن نموده
و بعد از آن 10 الی 15 دقیقه پس از مصرف عمل سخت شدن آنها به پایان میرسد (بیشتر
در تیغههای 5 سانتیمتری استفاده میشود).
9- ملات گچ و خاک.
9-1- ملات گچ و خاک پر مصرفترین انواع
ملاتهای زود گیر میباشد.
9-2- خاک مورد مصرف در این ملات خاک رس
است که باید سرند شود.
9-3- نسبت گچ و خاک در این نوع ملات 50
درصد خاک و 50 درصد گچ میباشد که به نسبت زودگیر بودن یا دیرگیرتر بودن گچ ممکن
است درصد خاک بیشتر یا کمتر از 50 درصد باشد؛ هر قدر گچ زود گیرتر باشد و یا به
اصطلاح کارگاهی هر قدر گچتر باشد باید خاک مورد مصرف در ملات گچ و خاک بیشتر
باشد.
10- وجود خاک در ملات گچ و خاک اولاً
ملات را پلاستیکتر مینماید در ثانی ملات را دیرگیرتر میکند.
11- ملات گچ و خاک علاوه بر تیغههای 5
سانتیمتری در زیرسازی سفیدکاری نیز استفاده میشود.
12- در مورد استفاده از ملات گچ و خاک
برای زیرسازی سفیدکاری بدین طریق عمل میکنند که روی دیوار آجری را قبلاً شمشهگیری
کرده و بین فاصلههای شمشهگیری را با ملات گچ و خاک پر مینمایند.
13- علت پاشیدن گچ و خاک درون آب آنست
که تمام ذرات گچ در مجاورت آب قرار گیرد.
14- از ملات گچ و خاک در طاق ضربی نیز
استفاده میشود.
15- مصرف ملات گچ و خاک فقط در مناطقی
که رطوبت هوا زیاد نیست و اصولاً آب و هوا خشک است مجاز میباشد و در مناطق مرطوب
این ملات به سرعت رطوبت هوا را گرفته و فاسد میشود.
16- بعلت زودگیر بودن، گچ و خاک را باید
به میزان کم ساخت.
17- زمان ریختن خاک به داخل آب تا پایان
مصرف آن حداکثر از 10 الی 15 دقیقه تجاوز ننماید.
17-1- طریقه ساخت ملات گچ و خاک بدینگونه
است که ابتدا قدری آب (حداکثر نصف حجم استانبولی)درون استانبولی ریخته، آنگاه
مخلوط گچ و خاک را درون آب میریزند؛ طوریکه سطح گچ و خاک از سطح آب بالاتر بیاید
و تقریباً آب دیده نشود. آنگاه این مخلوط را تقریباً 5 تا 6 دقیقه بحال خود گذاشته
و بعد از یک گوشه را ملات هم زده و استفاده میکنند.
17-2- برای مخلوط کردن گچ و خاک باید
ابتدا خاک رس خشک را سرند کرد.
18- بهترین آزمایش برای میزان پراکندگی
خاک درون گچ رنگ یکنواخت آن میباشد. باید دقت نمود که رگههای سفید گچ و یا رگههای
سیاه خاک در مخلوط موجود نباشد.
19- اگر در محلی از ساختمان احتیاج به
ملاتی داشته باشیم که از ملات گچ و خاک زودگیرتر باشد از ملات گچ استفاده مینمایند
و نیز اگر رنگ سفید ملات برای ما مطرح باشد باز هم از ملات گچ استفاده مینمائیم.
20- ملات گچ از پاشیدن گچ در آب بدست میآید.
21- ملات گچ پس از 10 دقیقه شروع به
خودگیری کرده و پس از 25 دقیقه خودگیری آن پایان میپذیرد.
22- دوغاب گچ باید قبل از 10 دقیقه و
ملات آن پیش از 25 دقیقه به مصرف برسد.
23- گچ مورد استفاده در ملات گچ، گچ
الک شده است.
24- پس از اتمام عملیات اندودکاری، یک
لایه نازک از ملات گچ کشته را که دارای سرعت خودگیری کمتری است بر روی سطح دیوار و
سقف اندود مینمایند.
25- ملات کاهگل از اختلاط 40 تا 45 کیلو
کاه زرد مرغوب در 1٫8 متر مکعب خاک رس و افزودن تدریجی حدود 400 لیتر آب و ورز
دادن مخلوط حاصل میشود.
26- ملات کاهگل بعد از ساخت، میبایست 1 تا 2 روز مانده و دوباره ورز داده شود.
27- رنگ خاک رسی که گرافیت داشته باشد
خاکستری است.
28- خاک رسی که بدون اکسید آهن باشد سفید
رنگ است.
29- رنگ خاک رسی که اکسید آهن سه ظرفیتی
داشته باشد سرخ است.
30- رنگ خاک رسی که کربن داشته باشد تیره
است.
31- خاک رسی که اکسید آهن دو ظرفیتی
داشته باشد کبود است.
32- برای جلوگیری از ترک خوردن گل به
آن کاه اضافه مینمایند.
33- برای پایین آوردن درجه انجماد ملات
در زمستان و جلوگیری از سبز شدن و رشد علف در آن نمک طعام به آن اضافه میکنند.
34- گل نیمچه کاه دارای کاه کمتری است.
35- برای هر متر مکعب ملات کاه گل حدود
50 کیلوگرم کاه لازم است.
36- برای ساخت سیم گل، دانههای کاه را
میکوبند سپس ریز شده آن را با خاک مخلوط میکنند.
37- گاهی از پوست خرد شده ی برنج به جای
کاه استفاده میکنند و به این اندود فَل گل میگویند.
38- برای اینکه رنگ قهوهای خاک روشنتر شود به اندود، خاکستر چوب اضافه میکنند.
39- در استفاده از ملات گل حداقل عرض دیوارها
80 سانتیمتر است.
40- مرغوبترین و رایجترین ملات مورد
استفاده در ساختمان ملات ماسه سیمان است.
41- در ساخت ملات ماسه سیمان از ماسه
شسته و سیمان استفاده میشود.
42- مقدار سیمان مورد مصرف در ملات
ماسه سیمان بین 300 الی 600 کیلوگرم در متر مکعب است.
43- در ملات ماسه سیمان میزان خاک
موجود (ریزدانه)در ماسه نباید از 5 درصد حجم آن تجاوز کند.
44- متداولترین نسبت ماسه سیمان در
کارگاهها یک قسمت حجمی سیمان (50کیلو)و 5 قسمت حجمی ماسه (250کیلو)است. در ملات
سنگکاری کف، مقدار ماسه به 350 کیلو و آب به حداقل میرسد.
45- ملات ماسه سیمان را باید به مقدار
کم ساخت بطوریکه از زمان مخلوط کردن دانه با آب تا پایان مصرف آن حداکثر بیش از
2ساعت طول نکشد.
46- اگر ملات ماسه سیمان را با ملاتساز
درست میکنیم ملات میبایست حداقل 3 دقیقه درون ملاتساز بچرخد.
47- در روش دستی ساخت ملات ابتدا باید
سیمان و ماسه را با بیل دو بار برگردان نمود.
48- بهترین آزمایش تشخیص برای پراکندگی
یکنواخت سیمان در ماسه رنگ یکنواخت آن میباشد.
49- رنگ ملات ماسه سیمان باید متمایل
به رنگ سبز باشد.
50- حتماً میبایست از آخوره یا آبخوره
کردن ملات خودداری نمود. زیرا این عمل دانههای سیمان را که سبک و ریزتر بوده شسته
و به قسمتهای پایین ملات برده، یکنواختی سیمان را در ملات از بین میبرد و باعث
ناهماهنگی ملات میگردد.
51- ملاتهای آهکی در ایران پیشینه ی
3000 ساله دارد.
52- ملات گل آهک ارزانترین و ضعیفترین
ملات است و استانداردی برای آن تعیین نشده است.
53- ماده چسبنده در ملات گل آهک، آهک
شکفته میباشد.
54- ملات گل آهک یک ملات آبی است و برای
رسیدن به مقاومت مطلوب باید در مجاورت رطوبت قرار گیرد.
55- میزان آهک مورد نیاز در ملات گل
آهک حدود 300 کیلوگرم در متر مکعب است.
56- شفته همان ملات گل آهک است که به آن
قلوههای سنگ اضافه میکنند.
57-
از شفته بیشتر در پیسازی یا زیرسازی راهها استفاده میشود.
58- به شفته پر آهک شفته تیزان هم گفته
میشود.
59- شفته تیزان برای جاهایی که نیاز به
پی قوی و با استحکام بیشتر باشد بکار میرود.
60- ملات گل آهک و شفته آهکی در هوای
گرم و مرطوب سریعتر میگیرد و مقاومتر میشود.
61- اگر در ملات گل آهک بجای خاک از
ماسه کفی استفاده شود به آن ملات ماسه آهک گفته میشود.
62- از ملات ماسه آهک برای سطوحی که در
جوار رطوبت هستند هم میتوان استفاده کرد.
63- آهک مورد نیاز در ملات ماسه آهک
300 الی 400 کیلوگرم در مترمکعب ماسه است.
64- ملات ماسه آهک بیشتر در دیوارچینی
کاربرد دارد.
65- ملات ماسه آهک تا چندین روز باید
مرطوب نگه داشته شود در غیر اینصورت فعل و انفعالات شیمیائی آهک در ملات مذکور
متوقف شده و ملات میسوزد.
66- ملات باتارد از اختلاط ماسه، آهک و
سیمان تهیه میشود.
67- در کارگاهها به ملات باتارد ملات
**** هم میگویند.
68- ملات باتارد برای پوشش سطوح داخلی
فضاهای نمناک و مرطوب مناسب است.
69- در نمای خارجی ساختمان نیز از ملات
باتارد استفاده میشود.
70-
ملات باتارد تا یک ساعت پس از تهیه قابل مصرف است.
71- ملات باتارد در قشرهای نازک نسبت
به ماسه سیمان بهتر پرداخت میشود.
72- در ملات باتارد میتوان از آهک کفی
که دارای ریزدانه بیشتری است نیز استفاده کرد.
73- مقدار سیمان مورد نیاز در ملات
باتارد 100 تا 150 کیلوگرم و میزان آهک در حدود 150 تا 200 کیلوگرم در متر مکعب
است.
74- ملات باتارد ظرف 48 ساعت پس از
مصرف سفت و سخت میشود.
75- ملات ساروج از مخلوط کردن گرد آهک
شکفته با خاک رس، خاکستر، مغز نی (لویی)یا موی بز و ترکیب این مخلوط با آب درست میشود.
76- ساروج ملاتی آبی است.
77- از ملات ساروج در آبانبارها، پیها
و بند (سد) های آبی استفاده میشود.
78- خاکستر دارای مقدار زیادی کربن است
که به ترکیب شیمیایی بهتر و سختی ملات ساروج کمک میکند.
منبع: کتاب شناخت مواد و مصالح ساختمانی
و کتاب اجزای ساختمان و ساختمان تألیف سیاوش کباری